(in voorbereiding)

Verse muntthee

Verse muntthee

Gedurende eeuwen waren geneesmiddelen voornamelijk delen van planten, die belangrijke plantenstoffen bevatten. Ze werden met of zonder  magie ingezet om ziekten te bestrijden. Als een bepaalde plant zijn werking had bewezen, werd deze aan de goden geofferd. Men dacht dat het uiterlijk van de plant aangaf waar hij goed voor was. De volksgeneeskunde stond aan het begin van de huidige medische wetenschap. Dat planten altijd een bijzondere aantrekkingskracht op ons hebben gehad, blijkt wel uit de hoeveelheid sprookjes en folklore erover.

Met de VOC kwamen veel nieuwe planten en produkten naar Europa. Chirurgijnen en apothekers waren bijzonder geïnteresseerd in de flora en het gebruik ervan door de inheemse bevolking in de verre landen. De apotheker handelde in kruiden, specerijen en (exotisch) fruit als kweeën, granaatappelen en dadels. Hij maakte (medicinale) wijnen, likeuren en siropen met kruiden. Hij werd daarom gelijk gesteld aan herbergiers (dat betekende: na slaepeclockentyt mocht de apotheek geen kruidenwijn meer tappen). Toen men begon te experimenteren met destillatie, is o.a. uit jeneverbessen en moutwijn jenever ontstaan; in eerste instantie een geneeskrachtig drankje. Suiker en honing werden toegevoegd om bittere drankjes smakelijker te maken (recept Clareyt). Na de introductie van suiker kon je in de apotheek nog een tijdlang suikerwerk, marsepein en confituren (waaronder versuikerde vruchten en bloemen) kopen. Deze producten waren vooral populair bij hoog bezoek aan de stad, schepenmaaltijden en bruiloften. Zelfs aan bloembollen werd geneeskracht toegekend. In de 17e eeuw verdienden apothekers een aardige duit aan deze handel.  De Leidse apotheker -en vriend van Clusius– Christiaan Porret experimenteerde jarenlang met tulpenbollen. Albertus Seba had naast zijn apotheek in Amsterdam een groothandel in exotische planten en dierlijke producten. (Een apotheker verkocht bijvoorbeeld ook bloedzuigers). In de Florilegia kon men de collecties bekijken en bestellen. Door middel van rariteitenkabinetten konden de welgestelde burgers hun rijkdommen laten zien.

In Brugge werden kruiden verhandeld in de Cruydhalle. Bij ons (NL) was dat in Dordrecht. In de 17e eeuw verschenen veel Pharmacopoea en Antidotaria (receptboeken). De stadsdokter moest de patiënten bij voorkeur groene levende kruiden aanwijzen, die zij dan zelf konden verzamelen. Als dat niet kon schreef hij een recept uit. Apothekers hadden een winkel, een kamer waar bereidingen en (laboratorium)onderzoeken plaatsvonden en in sommige gevallen een onderzoekskamer. Meestal was er een tuin in de buurt van hun woning of apotheek. Ook kwam het voor dat zij een kamer in een ziekenhuis hadden, waar zij dan aanwezig moesten zijn. In de tuin bij het ziekenhuis konden zij geneeskrachtige planten kweken.

Uit oude gasthuisrekeningen blijkt wat apothekers zoal leverden voor het welzijn van oude en zieke mensen. In Gouda werden de apothekersrekeningen de gasthuismeester te gortig; hij stelde een eigen apotheker aan.

De Haagse stadsdokter en botanicus Martinus Wilhelmus Schwenke had een Hortus Medicus aan de Bezuidenhoutseweg. Deze gebruikte hij voor onderzoek en om leerling-apothekers en aankomende chirurgijns wegwijs te maken in de botanie.

De apothekerstuin met de steen der wijzen

Noordwijker kruiden

Noordwijker kruiden

In de 18e en 19e eeuw werden in Noordwijk-Binnen kruiden geteeld. De streek was het belangrijkste kruidencentrum van Nederland. De kruiden werden verhandeld in Amsterdam en gebruikt voor medicinale toepassingen. De verkoop vond ook plaats op de Apothekersdijk in Leiden. Door de opkomst van chemisch bereide geneesmiddelen verdween tegen het einde van de 19e eeuw de kruidenteelt.

Hedentendaage worden planten (bijvoorbeeld de etherische olie) nog steeds gebruikt in alerlei produkten. Daarbij worden bijprodukten gebruikt als wolvet, bijenwas, alcohol, gedestilleerd water en glycerine. Zouten (natriumbicarbonaat, magnesiumsulfaat, -Dode- zeezout) hebben een reinigende werking. Het is erg leuk om zelf cosmetica of huismiddeltjes met kruiden te maken. Er zijn inmiddels talrijke boeken verschenen waarin uitgelegd wordt hoe je dit kan doen. Ook zijn er startpakketten in de handel waar alle grondstoffen en benodigdheden inzitten, zie hieronder voor een aantal links.

.

→ Het zal de meesten wel bekend zijn, maar ik herhaal het hier nog maar even: het verschil tussen werkzaamheid en giftigheid van allerlei plantjes en stoffen ligt (soms) heel dicht bij elkaar. Ga niet experimenteren zonder gedegen kennis van de materie.

Links:

Uit de Kruidenmand van AnneTanne

Kruideninfo

Metabolisme / Stofwisseling

Interaktiver Arzneipflanzengarten

De Kruidenkorf

Hilda Blue (blog)

Zelf cosmetica maken

Jojoli startpakketten

Webwinkel De Hekserij

Kruiden/Specerijen voor het brouwen van bier

Zelf vruchtenwijn maken

Zes Zintuigen (geur)

Officina Viatoria

Infofyto

Advertenties